Regels opruimen

Nieuwe afbeelding (8)Ondernemende bewoners die buurthuizen en het groen beheren. Sociale ondernemers die evenementen organiseren in een park en een braakliggend terrein ontwikkelen. Het zijn voorbeelden van maatschappelijk initiatief die de overheid toejuicht om de participatiesamenleving mogelijk te maken. Tegelijkertijd lopen de initiatieven vast in allerlei wetten, regels en procedures van diezelfde overheid. Zo blijkt uit gesprekken met initiatiefnemers.

Als de overheid meer initiatief wenst en tegelijkertijd via regels het initiatief belemmert, zou het goed zijn als de overheid die knellende regels opruimt. Dat klinkt eenvoudig, maar wie wetten en regels daadwerkelijk wil opruimen, merkt dat het taaie kost is.

In de praktijk blijken er allerlei mechanismen te bestaan waardoor een overzichtelijke aanpak van regels ‘verpulvert’ tot een ongrijpbaar geheel. In een artikel heb ik getracht een aantal van deze mechanismen zo goed mogelijk te beschrijven. Daarbij maak ik gebruik van het onderstaande model, dat ik ontwikkeld heb op basis van transitietheorie:

reproductie en transformatie

Dit leidt tot een aantal tips, in de formule van een praktische werkvorm die iedereen kan toepassen:

  • Vertrek vanuit de concrete casuïstiek van de initiatiefnemer en diens directe gesprekspartner bij de gemeente.
  • Laat de initiatiefnemer en gemeenteambtenaar hun casus toelichten en hun gesprek voeren. Daarbij wisselen ze hun perspectieven uit, zoals ze dat ook (eerder) in directe interactie hebben gedaan.
  • Zet daaromheen een kring van andere betrokken ambtenaren uit andere bestuurslagen, experts, en eventueel andere betrokken meedenkers uit diverse sectoren en van diverse disciplines. Laat hen kritisch meedenken.
  • Situeer het gesprek, en hun lokale praktijk, in termen van een meer fundamentele transitie van de werkwijzen (processen, praktijken), structuur (wetten, regels, procedures) en cultuur (zienswijze, denkwijze) van het oude stelsel (A) naar de werkwijzen, structuur en cultuur van een nieuw stelsel (B).
  • Ontleed dit ook in termen van bestuurlijke schaalniveaus (EU, rijk, provincie, gemeente, initiatiefnemers), en beleidsterreinen (zorg, sociale zekerheid, etc.).
  • Probeer met elkaar zo scherp mogelijk te duiden: over welke lokale praktijk hebben wij het hier? Is dat een ‘oude’ werkwijze a die stelsel A reproduceert? Of is het een vernieuwende werkwijze b? En hoe verhoudt deze werkwijze zich tot het huidige stelsel (A) en een nieuw stelsel (B)?
  • Bepaal met elkaar een volgende stap. Kan het door het ‘gewoon te doen’ binnen A, of is daarvoor een nieuw stelsel (B) nodig? Wat is hier (écht) nodig? Hoe kan het wél?

Over regels en relaties

Vanregelsnaarrelaties

De paarse krokodil is een metafoor geworden voor een ver doorgeschoten bureaucratie. In het oorspronkelijke filmpje wil een moeder de paarse opblaaskrokodil die haar dochter per ongeluk in het zwembad heeft achtergelaten, terug krijgen. De beambte vraagt haar een lang formulier in te vullen en dit de volgende ochtend tussen negen en tien uur in te dienen bij de dienst Recreatie (volgende loket). Terwijl de paarse krokodil achter hem staat en hij het opblaasbeest direct kan overhandigen.

De beambte vraagt de moeder de regels na te leven. Het filmpje laat zien hoe hij de relatie schaadt.

Lees verder