Rodriguez komt thuis

ColdFact

In 1968 werd Dennis Coffey, succesvol muziekproducent voor onder andere Stevie Wonder en Marvin Gaye, gebeld door zijn collega. Die verzocht hem mee te gaan naar het optreden van een onbekende muzikant. Een interessant nieuw talent dat ze potentieel een contract konden aanbieden.

Ze reisden af naar een bar in Detroit. De bar lag aan een rivier in een afgelegen havengebied. Het was mistig buiten en op de achtergrond hoorden ze de geluiden van vrachtschepen die werden vol geladen. Ze liepen de kroeg binnen. De mist van buiten liep over in een enorm rookgordijn binnen: de kroeg zag blauw van de rook. Her en der lagen lege bierflesjes op de grond.

In de hoek van de kroeg zagen ze de schaduw van een man, maar ze konden zijn gezicht niet goed zien. De man zat met zijn rug naar het publiek gitaar te spelen en hij zong een lied. Doordat de man zelf niet goed zichtbaar was, werden ze gedwongen hun aandacht te richten op de teksten van de liedjes en op zijn zang. Ze waren betoverd. Ze hoorden een unieke stem. Zijn teksten waren poëtisch en doorleefd en bezaten een uitzonderlijke artistieke kwaliteit. Vergelijkbaar met het werk van Bob Dylan, maar eigenlijk beter. De muziekproducers wisten meteen: met deze man moeten we een plaat maken.

De man heette Rodriguez. Niemand wist waar hij precies woonde en wat hij dagelijks deed voor de kost. Velen dachten dat hij een zwerver was. Hij ontmoette de muziekproducenten altijd ergens op straat, nooit bij hem thuis. In Detroit was eind jaren ’60 veel armoede en verval. Er waren veel krottenwijken. Dat was de leefomgeving van Rodriguez. In de ogen van de muziekproducenten was hij een dichter op muziek. Een poëet die zong over de armoede en het drugsgebruik in zijn omgeving, en die kritiek gaf op de maatschappij.

In 1970 bracht hij zijn eerste plaat uit, getiteld ‘Cold fact’. Ondanks de steun van grote namen in de muziekindustrie, brak Rodriguez niet door. Ook niet nadat hij in 1971 een tweede album ‘Coming from reality’ uitbracht. Niemand in de muziekindustrie snapte het. Allemaal bewonderden ze hem. Ze vonden dat hij brede waardering en erkenning verdiende. Maar het Amerikaanse publiek was niet in zijn muziek geïnteresseerd. Daarop besloot de platenmaatschappij het contract met Rodriguez te beëindigen.

Een aantal jaren later ging een Amerikaanse vrouw op bezoek bij een vriend in Zuid-Afrika. Ze had het eerste album van Rodriguez meegenomen. De mensen in Zuid-Afrika die het hoorden, waren direct onder de indruk en wilden het album bemachtigen. De muziek verspreidde zich snel. Sommigen lukte het om een zeldzame langspeelplaat te kopen, anderen luisterden naar kopieën van het album op cassettebandjes.

De kritische teksten van Rodriguez inspireerden een jonge generatie in Zuid-Afrika. Er waren destijds veel krachten aan het werk om de apartheid in stand te houden. Zuid-Afrika was toen een zeer geïsoleerde samenleving. Een politiestaat waar je drie jaar gevangenisstraf kon krijgen als je de apartheid bekritiseerde. Via de anti-establishment teksten van Rodriguez ervoer de jonge generatie dat zij boos mocht zijn op de bestaande maatschappij, en dat ze via muziek in verzet kon komen. ‘Cold fact’ werd het album met hun lijfliederen.

Geïnspireerd door het album stond een groep jonge blanke muzikanten op, en begon protestliederen tegen apartheid te componeren en te zingen. De muziek van Rodriguez werd verboden door het regime, maar dat vergrootte de aantrekkingskracht van zijn muziek alleen maar. Rodriguez groeide in Zuid-Africa uit tot een icoon. Er is daar waarschijnlijk een half miljoen exemplaren van zijn eerste album verkocht.

Begin jaren negentig kreeg Sugar, een eigenaar van een muziekwinkel, een Amerikaanse klant op bezoek. Ze wilde de plaat van Rodriguez kopen. Ze vertelde dat ze de plaat overal in Amerika had gezocht, maar dat hij daar niet verkrijgbaar was. Sugar realiseerde zich toen dat Rodriguez niet dezelfde status en bekendheid had in Amerika, als in Zuid-Afrika. Voorheen verkeerde hij nog in de veronderstelling dat Rodriguez ook in Amerika in één adem werd genoemd met andere muzikale grootheden zoals Jimi Hendrix, The Rolling Stones en The Beatles. Hij ging op onderzoek uit, maar kon vrijwel geen informatie over Rodriguez vinden.

Het verhaal deed de ronde dat Rodriguez na een concert dat niet liep en waarbij het geluid zeer slecht was, langdurig werd uitgejouwd. Aan het einde van het concert had hij zichzelf door zijn hoofd geschoten. Anderen vertelden dat hij zichzelf in brand had gestoken. Hij was een zeer tragische dood gestorven, maar niemand wist precies hoe het zat.

Sugar was via een muziekdistributeur in Zuid-Africa betrokken bij de heruitgave op CD van Rodriguez’ albums. Omdat er zo weinig over Rodriguez bekend was, nodigde hij in het begeleidende CD-boekje musicologen en muziekjournalisten overal ter wereld uit om meer informatie over hem te vinden. Wie was Rodriguez precies, en hoe was hij aan zijn einde gekomen?

Een muziekjournalist las de tekst in het CD-boekje en was ook geintrigeerd door de mystieke figuur Rodriguez. Hij nam contact op met Sugar. Samen zetten ze een website op met alle informatie die hen bekend was en een verzoek om aanvullende informatie.

Na een aantal jaren tevergeefs zoeken volgde een doorbraak. In één van de songteksten zat een plaatsnaam en die plaats bleek te liggen in de buurt van Detroit, de thuishaven van Rodriguez. Verder speurwerk leidde naar één van de muziekproducenten die vroeger met Rodriguez had gewerkt. De muziekjournalist vroeg hem het hemd van het lijf. Na beantwoording van vele vragen stelde hij de knagende vragen rondom de bizarre dood van Rodriguez. Hoe was het precies gegaan? En waarom?

‘De dood van Rodriguez?’, zei de muziekproducent. ‘Voor zover ik weet leeft Rodriguez nog.’ De muziekjournalist beschouwde dat als het verlossende einde van zijn zoektocht en schreef een artikel over de dood gewaande muzikant die in Zuid-Afrika zo beroemd en geliefd is, en die nog in leven bleek.

Kort daarna kwam er een email binnen via de website. Iemand die Rodriguez persoonlijk kende, had het artikel gelezen. Het was één van zijn drie dochters. Sugar belde haar op en vroeg haar naar de levensloop van Rodriguez.

Ze vertelde dat Rodriguez altijd hard had gewerkt. Hij voerde sloop- en renovatiewerkzaamheden uit in de bouwindustrie. Fysiek zwaar werk. Daarnaast las hij veel boeken en was hij actief betrokken bij de lokale gemeenschap. Hij nam deel aan protesten, en gaf de arbeidersklasse een stem. Hij bleef zich ontwikkelen en deed waarin hij geloofde: verschil maken voor de maatschappij. Hij heeft zichzelf ook nog verkiesbaar gesteld als burgemeester van Detroit. Hij eindigde ver onderaan de lijst en kreeg nauwelijks stemmen. Met zijn drie dochters bezocht hij vaak musea en bibliotheken. Het gezin leefde in tientallen huizen die ze eerder ‘verblijfplaatsen’ noemden: sommige huizen beschikten niet over aparte kamers en hadden geen sanitaire voorzieningen. Maar, vertelde zijn dochter, als mensen arm zijn betekent dat niet dat ze geen grote idealen kunnen hebben of dat ze niet over een rijke geest beschikken. De drie zussen leerden de wereld kennen via boeken, schilderijen en muziek.

Sugar was onder de indruk van het gesprek en vertelde hoe graag hij Rodriguez zelf wilde spreken. Kort daarna belde Rodriguez hem op. Dat was een van de mooiste momenten in het leven van Sugar. Tijdens het gesprek vertelde hij Rodriguez: ‘In Zuid-Afrika ben je groter dan Elvis’.

Rodriguez dacht dat het een grap was en wilde bijna ophangen, waarop de winkeleigenaar hem uitnodigde naar Zuid-Afrika te komen. Dan zou hij daar een concert kunnen geven en zijn populariteit en bekendheid zelf kunnen ervaren.

En zo geschiedde. In 1998 kwam Rodriguez met zijn drie dochters naar Zuid-Afrika. Een aantal nationaal bekende popartiesten, destijds de nieuwe jonge generatie muzikanten die via Rodriguez in verzet waren gekomen tegen apartheid, formeerde zich als zijn begeleidingsband. Rodriguez speelde zes uitverkochte concerten. Rodriguez was thuis gekomen.

In de onderstaande video vertelt Sugar over zijn telefoongesprek met Rodriguez en zie je de eerste ontmoeting tussen Rodriguez en zijn fans in Zuid-Afrika.

Bron: Searching for Sugar Man, 2012

Rodriguez op Wikipedia

Abonneer u op mijn nieuwsbrief! Wanneer een nieuwe blog verschijnt, ontvangt u per mail een attendering. U kunt u op elk gewenst moment weer uitschrijven.