Manager worden kan altijd nog

Managerworden

‘Er moet wel een medewerker bij mijn gesprek met die externe relatie zijn, want anders gebeurt er niks mee. Ik ben een manager. Ik praat alleen.’ Dit hoorde ik een collega zeggen, een paar dagen nadat ik op het ministerie van BZK een talentvolle jonge wetenschapper had ontvangen. Shenja van der Graaf doet onderzoek naar nieuwe organisatievormen en is verbonden aan meerdere internationale topuniversiteiten.

Zo’n ontmoeting is erg interessant: je leert over de nieuwste onderzoeksresultaten en wetenschappelijke inzichten. Maar het gesprek wordt nóg boeiender als de wetenschapper in kwestie emoties laat zien over het onderwerp van studie: ‘Managers moeten meewerken. Ik heb een enorme hekel aan managers die alleen maar praten!’

De hartenkreet van de wetenschapper sluit aan bij nieuwe ideeën en theorieën die stellen dat leiderschap gedeeld is. Gedeeld leiderschap, het klinkt misschien als de zoveelste managementhype. Het is in ieder geval een breuk met het leiderschapsdenken uit het verleden.

Tot de jaren veertig van de vorige eeuw dachten we dat je als leider geboren wordt: je bent een leider of je bent het niet. Niets aan te doen. In daaropvolgende periode tot de jaren zestig stapten we over naar het idee dat leiderschap wel degelijk aan te leren is. Leiderschap werd een vaardigheid, een gedragsvorm die je onder de knie kunt krijgen. Dit inzicht is tot eind jaren tachtig aangescherpt met de notie van contingentie. Situationeel leiderschap betekent dat verschillende situaties vragen om verschillende leiderschapsstijlen. Sinds de jaren negentig vinden we dat ware leiders zich niet bezig houden met beïnvloeding van groepen richting doelen, maar met het ‘managen van betekenis’. De leider als charismatische held met een sterke visie.

De rode draad in het voorgaande leiderschapsdenken is dat het zich volledig concentreert op de leider als individu. En precies daarin schuilt de trendbreuk. Gedeeld leiderschap – het woord zegt het al –  is een collectieve activiteit. Leiding is niet iets dat één persoon aan anderen geeft, maar een kwaliteit die ontstaat in een groep mensen die samen denkt en doet.

Nadat we in het nieuwe pand van BZK trokken, was de eerste weken alles nog onbekend. We ontvingen een externe gast in een bepaalde zaal. Niemand van de teamleden wist waar die zaal precies was. Wie neemt dan wie op sleeptouw? Wie zoekt wat uit? Wie gaat met wie bellen? Toen verschillende kuddes door diverse herders eenmaal naar het zaaltje met spreker waren geloodst, bleek de spreker graag gebruik te maken van een flip-over. Die er natuurlijk niet was. Wie komt dan in actie? En op welke manier?         

En zo gaat het ook bij minder triviale zaken als zaalruimtes en flip-overs: visie, strategie, resultaten, werkwijze, taakverdeling, enzovoorts. Los van de formele functiebeschrijvingen pakt iedereen een bepaalde rol in de situaties die zich voordoen. Verschillende mensen maken zich druk over verschillende dingen, nemen initiatief en geven leiding.

Klassieke noties plaatsen ‘niet-leiders’ in een positie van schijnbaar afhankelijke volger. Het mooie van gedeeld leiderschap is dat JIJ de leider bent. Je hebt een verantwoordelijkheid om als leider actief mee te sturen. Een leider ben je al. Een manager worden kan altijd nog…

Abonneer u op mijn nieuwsbrief! Wanneer een nieuwe blog verschijnt, ontvangt u per mail een attendering. U kunt u op elk gewenst moment weer uitschrijven.