Daar waar je wilt zijn

A

Ik was een jaar of vijfentwintig en ik gaf voor het eerst als externe docent een bedrijfstraining. Een jaar daarvoor was ik afgestudeerd. Daar stond ik dan. De lesstof had ik nog maar net onder de knie. Een paar keer had ik meegelopen met een ervaren collega. Nu stond ik voor het eerst alleen als trainer voor een groep. Het kwam nu allemaal op mij aan. Het was mijn verantwoordelijkheid de training te laten slagen. Ik moest en zou dit tot een succes maken. Als ze maar niet zouden merken dat ik dit voor het eerst deed…

Ik ben iemand die druk is en snel spreekt. Mijn ervaren collega had me daarover al eens feedback gegeven. ‘Niet zoveel heen en weer lopen maar rustig voor de groep blijven staan’, zei ze. ‘Niet teveel van die drukke gebaren met je handen, en vooral: rustig praten!’

De groep waaraan ik les gaf bestond uit zeer ervaren medewerkers. Als ik ze maar genoeg nieuwe dingen kan leren, dacht ik. Als het voor hen maar interessant en nieuw genoeg is. Ze hebben zoveel ervaring…

Halverwege de training zag ik iemand gapen. O nee, zie je wel, dacht ik: het is niet interessant genoeg. Het is slaapverwekkend wat ik hier sta te doen. Als gevolg daarvan begon ik me nog drukker te maken. Als ik nu maar veel nieuwe en interessante voorbeelden geef. Als ik de lesstof maar van zoveel mogelijk invalshoeken benader, dan wordt het vast boeiender. Dan wordt dit misschien toch nog een succes.

Ik ging sneller praten. Ik liep steeds sneller heen en weer voor de groep, en ik maakte steeds heftigere gebaren om mijn betoog te ondersteunen. Toen was het tijd voor de pauze. Bij de koffieautomaat sprak een aantal cursisten mij aan: ‘Doe je dit voor het eerst?’, vroegen ze.

Dit verhaal vertelde de bovengenoemde trainer mij onlangs. Het was voor haar een leerervaring die haar lang is bijgebleven. Het fascineert haar hoe mensen telkens daar belanden, waar ze niet willen zijn. In dit geval was ook zij beland in precies de situatie die ze zo graag wilde vermijden.

Wat kan je doen om vaker te belanden in situaties waar je wel wilt zijn? Je kunt situaties immers niet naar je hand zetten. Of is dat wel te leren?

Diverse auteurs maken vergelijkbare indelingen in de diepgang van leren. Er is leren van de eerste orde, de tweede orde en de derde orde.

Eerste orde leren is als rechtuit staren door een bril met oogkleppen. Je voorziet elk probleem van dezelfde oplossing. Een deelnemer gaapt, de trainer interpreteert dat als teken dat ze saai is. Haar oplossing is te proberen de training interessanter te maken. In soortgelijke situaties kiest de trainer dezelfde oplossing. Bijvoorbeeld: iemand staart uit het raam, iemand kijkt op zijn horloge, enzovoorts.

Tweede orde leren is als nieuwsgierig rondkijken door een specifieke bril. Je onderzoekt vanuit een bepaald perspectief de situatie en verkent de patronen. De trainer ziet iemand gapen. Ze denkt: wellicht ben ik saai, maar die gaap kan natuurlijk ook wat anders betekenen. Laat ik dat eens onderzoeken. Ze vraagt: ‘Hoe vinden jullie het gaan? Zijn we op de goede weg? Moeten we dingen aanpassen?’ De open vragen geven de deelnemers de ruimte hun perspectief te geven. Bijvoorbeeld: ‘Ja het is interessant, dit is wat we willen leren.’ Of: ‘Het is wel erg heet in het lokaal, kan er misschien een raam open?’

Derde orde leren is kijken vanuit meerdere brillen tegelijkertijd. Je bent je bewust dat die brillen soms tegenstrijdig zijn. Derde orde leren gaat over onderliggende overtuigingen, aannames en wereldbeelden. De tegenstellingen en spanningen tussen de verschillende denkbeelden leiden tot nieuwe perspectieven. Coaching ondersteunt dit type leren. Je benut dan een ander om te kunnen zien wat voor jou normaal is. De ervaren collega van de trainer zou haar een spiegel kunnen voor houden. Een onderliggende overtuiging is bijvoorbeeld dat ze als trainer geheel zelf verantwoordelijk is voor het succes van de training. Een ander perspectief is dat de deelnemers en de trainer daarvoor gezamenlijk verantwoordelijk zijn.

Tot slot wat tips. Waar kan je op letten? Wat kan je doen? In hardnekkige situaties met veel herhalingen: stop en reflecteer. Stel jezelf vaker de vraag: wat doe ik zelf waardoor anderen zich zo gedragen? Schrijf een moeilijk gesprek waaraan je deelnam eens uit. Noteer in een kolom wat jij en de ander(en) zeiden. Noteer in een kolom daarnaast wat je dacht tijdens het gesprek. Leg je stuk voor aan een ander en vraag: hoe kan ik anders kijken, hoe kan ik anders doen?

Is alles hiermee opgelost? Nee, we blijven mensen… Maar als je oefent, oefent en nog eens oefent, zal je merken dat je jezelf steeds vaker precies daar bevindt, waar je graag wilt zijn.

Abonneer u op mijn nieuwsbrief! Wanneer een nieuwe blog verschijnt, ontvangt u per mail een attendering. U kunt u op elk gewenst moment weer uitschrijven.